Opactwo oo. Benedyktynów, Kraków, Tyniec

Opactwo oo. Benedyktynów Kraków

Opactwo oo. Benedyktynów znajduje się na wysokim wapiennym wzgórzu, które wznosi się nad Wisłą. Zlokalizowane jest tak, iż przeprawa na drugi brzeg Wisły jest w pełni możliwa. Taka lokalizacja opactwa sprawiała, iż miejsce to służyło za punkt kontrolny do sprawdzania przewozów przez rzekę oraz świetne miejsce do obrony.

Do dziś do końca nie wiadomo, jak w zasadzie powstało opactwo i dlaczego zostało umiejscowione właśnie w tym miejscu. Według Jana Długosza oraz relacji opisanej w tradycji tynieckiej opactwo zostało założone jeszcze w 1044 roku przez księcia Kazimierza Odnowiciela. Miał on osadzić tam zakon benedyktynów, niemniej część historyków utrzymuje, iż opactwo powstało tam znacznie później – w latach 70. XI wieku. Z tego okresu pochodzą fragmenty pierwszej bazyliki w Tyńcu, ufundowanej przez Bolesława Śmiałego – ówczesnego króla. Po tymże kościele pozostała kamieniarka, która dziś jest dowodem na to, iż wtedy istniejący na tych terenach kościół musiał być bardzo bogato ozdobiony. Tak więc wydaje się, iż tyniecki klasztor musiał posiadać olbrzymią posiadłość, zwłaszcza, że jego opata nazywano wtedy podobno „opatem stu wsi”.

Silne fortyfikacje powstały na terenie opactwa w połowie XIII wieku. Od tamtego momentu kompleks spełniał bardzo często rolę obronną, będąc swoistą fortyfikacją Krakowa. Czasem klasztor tej roli nie spełniał i tak np. w 1260 tereny opactwa zostały splądrowane i spalone przez Tatarów. Później terytoria te zostały obrabowane podczas walk pomiędzy księciem Władysławem Łokietkiem a królem Polski i Czech – Wacławem. Kościół uległ zniszczeniu, ale został odbudowany (w stylu gotyckim), w XVI wieku przekształcono go na wzór budowli renesansowych, aż w końcu finalnie w XVII wieku nadano mu formę barokową. Na dzisiejszy wygląd kościoła wpływają także elementy wyposażenia z II połowy XVIII wieku oraz monumentalna dwu wieżowa fasada.

W 1816 roku opactwo benedyktynów zostało skasowane przez Austriaków. Od tego momentu tereny opactwa przechodziły z rąk do rąk, ale z racji, że nikt o nie dbał, posiadłość ta niszczała. Dopiero w latach międzywojennych arcybiskup krakowski Adam Stefan Sapieha przekazał tereny opactwa belgijskiemu zakonowi benedyktynów, a Ci w 1939 roku odnowili działalność opactwa w Tyńcu. Po II Wojnie Światowej postanowiono o renowacji obiektu. Renowacja prowadzona była ze zmiennym zaangażowaniem i trwa w zasadzie do dnia dzisiejszego. W 2008 roku została oddana do użytku zabytkowa biblioteka, która od tego momentu stała się siedzibą Benedyktyńskiego Instytutu Kultury. Na terenie opactwa można oglądać wiele zabytków: elementy romańskiej i gotyckiej kamieniarki oraz np. fragmenty arkad zabytkowego krużganka klasztornego. Co ciekawe, choć obiekt został i jest wciąż stale odnawiany to mnisi, z przyzwyczajenia, nazywają go nadal Wielką Ruiną.

Na teren opactwa można dostać się drogą przez „zamek”. Jest to XV-wieczny budynek opatówki, w którym wybito kiedyś bramę. Przez tą właśnie bramę wchodzi się na dziedziniec, gdzie kiedyś, w dawnych latach zakonnic przyjmowali gości.

Kościół na terenie opactwa posiada jedną nawę o głównie barokowym wyposażeniu. W kościele św. Piotra i Pawła na szczególną uwagę zasługują obiekty takie jak: chór znajdujący się nad wejściem i ambona o kształcie łodzi, pochodząca z drugiej połowy XVIII wieku. Najstarszym widocznym elementem świątyni jest prezbiterium, którego początki datuje się na przełom XV i XVI wieku. Z tego okresu pochodzi również polichromia przedstawiająca Trzech Króli.

Prezbiterium prowadzi do krużganków klasztornych. Te od razu na myśl przywodzą początki opactwa, bowiem znajdują się tam w miarę dobrze zachowane mury romańskiego kościoła. Kościół ten w drugiej połowie XI wieku został wzniesiony z niezbyt dużej wapiennej kostki.