Kościół Mariacki

Kościół Mariacki to trzeba wiedzieć

Kościół Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny jest drugim, po katedrze na Wawelu, co do ważności kościołem w Krakowie i jednym z najistotniejszych obiektów sakralnych w Polsce. Od 1962 roku nosi tytularne określenie bazyliki mniejszej. Znajduje się on w samym centrum miasta stanowiąc jeden z obiektów przy Rynku Głównym. Względem placu położony jest niesymetrycznie. Wynika to z faktu wcześniejszego zabudowania jego terenu, jeszcze przed lokacją miasta i wytyczeniem miejsca na rynek.

Początkowo istniał kościół drewniany. Wkrótce jednak zaszła potrzeba zastąpienia go świątynią murowaną. Pierwszym takim obiektem był kościół w stylu romańskim. Z informacji zawartych w kronice Jana Długosza wynika, iż został on wybudowany w latach 1221 – 1222. Wkrótce jednak obiekt został doszczętnie zniszczony przez przewijające się w tym czasie przez Polskę najazdy tatarskie. Z tego okresu do dzisiaj zachowały się jedynie bazy kolumn i część fundamentów.

Pod koniec XIII wieku rozpoczęto wznoszenie nowego kościoła. Kolejna świątynia, położona na fundamentach starej, została wybudowana w stylu gotyckim, będąc kościołem o charakterze halowym. Około 1320/1321 roku budynek konsekrowano. Nie oznaczało to jednak zakończenia prac. Były one kontynuowane jeszcze po uświęceniu, aż do kolejnej dekady XIV wieku. Z tego okresu zachowały się konstrukcje dzwonnicy, hejnalicy i krypt. Widocznymi pozostałościami są dolne partie dwóch wież oraz relikty muru zewnętrznego.

Jeszcze w tym samym wieku zostało wzniesione prezbiterium. Jego budowa była możliwa dzięki sfinansowaniu jej przez krakowskiego mieszczanina Mikołaja Wierzynka. Także w tym okresie rozpoczęto budowę korpusu.

Kościół Mariacki, jak zostało wcześniej wspomniane, powstał jako gotycka świątynia halowa. Charakteryzowało się to między innymi tym, że znajdujące się w nim nawy były tej samej wysokości. Nawy boczne były źródłem światła padającego na nawę główną. Jeszcze pod koniec XIV stulecia zdecydowano się na lepsze doświetlenie wnętrza. Na kierownika prac został wyznaczony Mikołaj Werner. Do roku 1397 zostały obniżone mury naw bocznych. Wmontowano także okna, które lepiej oświetlały wnętrze budynku. Od razu też powstało sklepienie żebrowo-krzyżowe, który to styl możemy podziwiać po dziś dzień. Po tych zabiegach Kościół Mariacki nabrał charakteru typowej bazyliki. Niestety sklepienie prezbiterium zawaliło się pod wpływem mającego miejsce w 1442/1443 roku trzęsienia ziemi. Wkrótce zostało odbudowane przez Czipsera z Kazimierza. W kolejnym stuleciu kościół rozbudowano o boczne kaplice. Podwyższono także wieżę północną, którą później pokryto dachem typu hełmowego (to właśnie na nim w XVII wieku została umieszczona pozłacana korona). Również w XV wieku w świątyni pojawił się jeden z jej najpiękniejszych elementów – Ołtarz Wielki autorstwa przybyłego z Norymbergi Wita Stwosza.

W okresie średniowiecza krakowski Kościół Mariacki znajdował się na szlaku Małopolskiej Drogi Świętego Jakuba. Należała ona do sieci dróg pokonywanych przez pielgrzymów zmierzających do grobu Świętego Jakuba Apostoła w Santiago de Compostela. Jako szlak pielgrzymkowy droga ta stanowiła też istotny element dla handlu.

W XVIII wieku podjęto decyzję o zmienieniu wnętrza kościoła na barokowe. W ten sposób świątynia utraciła wiele ze swoich gotyckich elementów. W tym czasie dobudowano także kruchtę (przedsionek). W kolejnym stuleciu postanowiono ponownie przerobić wnętrze, stosując wystrój neogotycki. Pracami kierował jeden ze znamienitszych architektów polskich tego okresu, Tadeusz Stryjeński. Kościół zyskał także nową polichromię wykonaną pod okiem Jana Matejki. W XIX wieku pozbyto się również cmentarza przylegającego do kościoła, robiąc w ten sposób miejsce na plac.

Kościół Mariacki w Krakowie odzyskał swój wspaniały wygląd dzięki generalnej restauracji rozpoczętej w ostatniej dekadzie XX wieku. Prace zakończyły się na początku kolejnego stulecia. Dzięki temu możemy podziwiać tę wspaniałą świątynię w całej okazałości jej piękna i połączenia stylów gotyckiego, barokowego i neogotyckiego.