Cmentarz Rakowicki

Cmentarz Rakowicki w Krakowie

Cmentarze od lat przynależały do kościołów. Do XVIII było tak, iż każdy kościół parafialny posiadał swój własny, mały cmentarzyk. Ponadto pochówki były prowadzone obok szpitali czy też poza murami miejskimi. W okresie oświecenia uświadomiono sobie, iż chowanie zmarłych w zwartej zabudowie miejskiej może stworzyć poważne zagrożenie dla miast. Dlatego też zaczęto lokować cmentarze w bardziej odległych od centrum terenach. Komisja sanitarna policji na Sejmie Czteroletnim odbywającym się w latach 1788-1792 zarządziła, aby władze miejskie zaczęły – w porozumieniu ze stanem duchownym – tworzyć cmentarze na obrzeżach miast.

Z ostateczną realizacją decyzji trzeba było się na jakiś czas wstrzymać, bowiem w międzyczasie miały miejsce rozbiory oraz Insurekcja Kościuszkowska. Dopiero po tym okresie, już po zmianie władz na austriackie zadecydowano o zmianie w lokowaniu cmentarzy. W 1801 roku władze miasta Kraków wykupiły tereny we wsi Prądnik Czerwony. Grunt ten wcześniej należał do oo. Karmelitów Bosych. Teren ten miał powierzchnię około 5,5 ha. Położony był blisko drogi, która prowadziła docelowo do wsi Rakowice. Stąd też z czasem cmentarz nazwano Rakowickim. Cmentarz Rakowicki bardzo szybko stał się zastępcą dla wszystkich przykościelnych cmentarzyków. Ostatni cmentarz przykościelny zlikwidowano przy kościele Mariackim. Dwa lata trwały przygotowania do otwarcia cmentarza Rakowickiego. W końcu odbył się pierwszy pogrzeb. Miało to miejsce w styczniu 1803 roku. Pierwszą osobą pochowaną na cmentarzu Rakowickim była 18-letnia dziewczyna, Apolonia Bursikowa. Dziś po pierwszym grobie Rakowickim nie ma śladu. Na upamiętnienie pierwszego spoczynku przy głównym wejściu umiejscowiono pamiątkową tablicę w murze.

Na początku na cmentarzu znajdowała się drewniana kaplica. Z czasem, w 1862 roku utworzono nową, murowaną. Została ona umiejscowiona w centrum cmentarza Rakowickiego. Jej fundatorami byli bankier Ludwik Helcl oraz jego żona Anna. Anna Helcl była od dawna znana z aktywnej filantropii. Kobieta ta była później, pośmiertnie fundatorką Domu Ubogich fundacji Helclów. W testamencie Anny znalazł się zapis, w ramach którego w 1890 roku ukończono budowę dziś nadal funkcjonującego Domu Pomocy Społecznej.

Wymagania miasta Kraków były coraz większe, tak więc w XIX wieku teren cmentarza powiększano aż trzykrotnie. Cmentarz Rakowicki został otoczono murem. Obwarowanie zostało utworzone z materiałów odzyskanych z rozbiórki kościołów, które w owym czasie w Krakowie rozmontowano. Poza tym dodatkowym budulcem wykorzystanym przy budowie murów cmentarnych był ten pozyskany z tzw. kramów bogatych stojących przy Sukiennicach. Najstarsza części cmentarza Rakowickiego nadano wygląd bramy. Plan starego cmentarza miał był symbolem przejścia zmarłego do świata wiecznego. W kolejnych latach cmentarz Rakowicki wciąż się rozwijał. Nekropolia w 1920 roku wchłonęła cmentarz wojskowy nieopodal ulicy Prandoty. Z czasem zaprzestano poszerzania cmentarza. W latach 1933-1934 zaanektowano pod jego tereny ulicę Modrzewiową oraz ulicę Prandoty i te wchłonięcia były ostatnimi tak znaczącymi przejęciami. Aktualnie teren cmentarza to ponad 42 ha.

Nekropolia Rakowicka to miejsce, w którym pochowano bardzo wybitnych, znanych i cenionych krakowian oraz Polaków. Leżą tu znani twórcy kultury, politycy czy działacze społeczni. Nie brakuje tu też bohaterów narodowych i żołnierzy. Ich miejsca pochówków są to bardzo często wspaniałe grobowce, które wyszły spod ręki wybitnych architektów i rzeźbiarzy czy pracowni kamieniarskich.

Jedną z ciekawszych alei na cmentarzu Rakowickim jest ta skręcająca w lewo od głównego wejścia. Odnaleźć tam można najbardziej wiekowe płyty epitafijne (lata 1803-1830). Idąc dalej w stronę kaplicy, w kwaterze Cd natknąć się można na pomnik zwany Aniołem Zemsty. Dzieło wyszło spod ręki Konstantego Laszczki powstało tam, aby upamiętnić ofiary bombardowania Krakowa przez wojska austriackie (26 kwietnia 1848 roku). Główna aleja doprowadzi Nas do grobu Jana Matejki, wielkiego malarza historycznego, osoby, która upamiętniła na swoich obrazach najważniejsze momenty z dziejów Polski. Idąc dalej wzdłuż głównej alei dojdziemy do grobu aktorki Heleny Modrzejewskiej. Jej dorobek uznawany jest nie tylko w Polsce, ale na Świecie. Przy głównej alei odnaleźć można niespotykany pomnik nagrobny autorstwa Tadeusza Kantora. Dzieło nawiązujące do Umarłej klasy zaprojektował dla siebie właśnie ów malarz, reżyser, scenograf, kreator teatru Cricot 2. Bliżej kwatery LXIX odnaleźć można na cmentarzu Rakowickim nagrobki polskich osobistości kultury współczesnej. Aleja Zasłużonych to groby m.in. Piotra Skrzyneckiego (twórca kabaretu Piwnica pod Baranami) czy Marka Grechuty (poeta, piosenkarz).

Bardzo często jest tak, że ludzie odwiedzają nekropolię Rakowicką, aby przyjść na grób Karola, Emilii oraz Edmunda Wojtyłów. Miejsce pochówku rodziców i brata Jana Pawła II jest często odwiedzane i znajduje się na cmentarzu Rakowickim bliżej ulicy Prandoty.