Bractwo Kurkowe

Bractwa Kurkowe, Kraków historia

Według prawa magdeburskiego, na którym lokowano Kraków, mieszkańcy miasta mieli obowiązek obrony. Stąd też w Krakowie tak samo, jak w wielu innych miastach w średniowiecznej Polsce i Europie powstało Towarzystwo Strzeleckie. W Krakowie przyjęło ono nazwę Bractwa Kurkowego. Zostało założone około XIV wieku. Organizacja ta miała charakter ponadcechowy, a jej członkowie przygotowywali i szkolili mieszczan do obrony murów miejskich. Nazwa organizacji ma swój początek w drewnianym kogucie, który był niejako celem podczas corocznych zawodów organizowanych w oktawę Bożego Ciała. Koguta tego nazywano kurem i strzelano do niego, w ten sposób doskonaląc umiejętności strzeleckie oraz wybierając najważniejsze osobistości w Bractwie. Zwycięzca corocznego konkursu strzeleckiego zostawał „królem kurkowym”. Ponadto otrzymywał on (i nadal otrzymuje) zwolnienie z podatków miejskich. Od 1564 roku Bractwo Kurkowe posiadało swój statut. W następnym roku otrzymało dar od Rady Miejskiej (rzekomo faktycznym darczyńcą był król Zygmunt August), a był nim wykonany ze srebra kur. Dziś kolejni królowie kurkowi otrzymują duplikat, bowiem oryginalnego srebrnego kura można odnaleźć w zbiorach muzealnych.

Siedziba Bractwa Kurkowego to od XV wieku tzw. Celestat. Nazwa siedziby pochodzi od niemieckiego słowa Zielstat. Mieszczące się od kilku stuleci za Bramą Mikołajską dom Bractwa Kurkowego oraz należąca do niego strzelnica przez lata były obiektem wizyt wielu dostojnych gości. Bractwo Kurkowe odwiedzali nawet królowie. Tak było do 1794 roku, bowiem po upadku Insurekcji Kościuszkowskiej Kraków został zajęty przez wojska pruskie. Wtedy też Celestat spłonął. Kilka lat później, w 1807 roku Bractwo zawiesiło swoją działalność. Zawieszenie Bractwa Kurkowego trwało do 1831 roku. Gdy Kraków stał się Wolnym Miastem, Bractwo Kurkowe reaktywowano. Za siedzibę obrano na krótki okres zniszczony pałac oraz ogród w Łobzowie.

Po pewnym czasie ówczesny król kurkowy Józef Louis zainwestował w działalność Bractwa. Wykupił ogród na Wesołej i przekazał je na strzelnicę. Od teraz strzelnica Bractwa znajdowała się na wschód od Starego Miasta, w okolicy dzisiejszej ulicy Lubicz. Ogród na Wesołej nazywano od tego czasu Strzeleckim, a na jego terenach bardzo szybko, bo w 1837 roku powstał nowy Celestat. Projektantem budynku był Tomasz Majewski. Powstał kompleks pałacowy o neogotyckim charakterze. Posiadał ceglaną elewację i był dwukrotnie poszerzany. Pierwsze poszerzenie budowli miało miejsce w latach 1874-1875, kiedy to dobudowano salę balową. Celem drugiego poszerzenia w 1911 roku było dobudowanie kręgielni i strzelnicy zimowej. W okresie I wojny światowej budynek Celestatu zajęły wojska austriackie. Podobnie podczas II wojny, w 1940 roku (tym razem) niemieckie wojska urządziły na terenie kompleksu koszary bojowe.

Po wojnie komuniści uznali, iż Bractwo jest niepotrzebne w kraju. Działalność Bractwa została uznana za „zbędną oraz obcą klasowo”. W 1951 roku Bractwo zostało zlikwidowane, a budynek Celestatu został przekazany klubowi sportowemu „Olsza”. Ponadto ogród Strzelecki przepisano Skarbowi Państwa. Pamięć o Bractwie Kurkowym była wciąż żywa i reaktywowano je ponownie w 1957 roku Niemniej kilka lat zajęło, zanim wybrano pierwszego powojennego króla kurkowego. Nastąpiło to dopiero w 1964 roku. Przez lata władze Bractwa starały się o to, aby odzyskać utracony budynek Celestatu. Dopiero w 1991 roku Bractwo faktycznie odzyskało swoją siedzibę. W siedzibie tej (po gruntownej restauracji) utworzono Muzeum Historycznego Miasta Krakowa. W muzeum prezentowane są bogate zbiory przywołujące pamięć o dziejach Towarzystwa.